Mutindu maladi ya COVID-19 ke landa na kutombuka, ba kufwanisa me benda na grippe. Bo yonso zole ke nataka maladi ya kupema, ata mpidina kele ti luswaswanu ya mfunu na kati ya ba virus zole yina mpi mutindu yo ke panzanaka. Dyambu yayi kele na mfunu mingi na ba nzila ya mavimpi ya bantu nyonso yina lenda salama samu na kupesa mvutu na konso kimbevo.
Ntete, COVID-19 mpe ba virus ya grippe kele na mutindu mosi ya kumonisa maladi. Disongidila, bo yonso zole ke nataka maladi ya kupema, yina ke monanaka bonso maladi ya mutindu na mutindu banda na bidimbu to ya kukonda ngolo tii na maladi mpi lufwa ya ngolo.
Ya zole, ba virus yonso zole ke lutaka na nzila ya contact, ya matonsi mpi ya ba fomite. Na yina, ba nzila mosi ya mavimpi ya bantu, mutindu bunkete ya maboko mpe bikalulu ya mbote ya kupema (kukosa na kati ya coude na nge to na kati ya tissus mpe kulosa mbala mosi tissus), kele bisalu ya mfunu yina nyonso lenda sala samu na kubuya maladi.
Inki mutindu maladi ya COVID-19 mpi ya grippe kele ya kuswaswana?
Nswalu ya kupesa nsangu kele kima ya mfunu ya luswaswanu na kati ya ba virus zole. Grippe kele na ntangu ya nkufi ya kati-kati ya incubation (ntangu ya banda na infection tii na kumonana ya bidimbu) mpe intervalle sérieux ya nkufi (ntangu na kati ya ba cas ya ke landa) kuluta virus ya COVID-19. Ntangu ya kulandana ya virus ya COVID-19 ke banzama nde yau kele bilumbu 5-6, kansi sambu na virus ya grippe, ntangu ya kulandana kele bilumbu 3. Yo ke tendula nde maladi ya grippe lenda panzana nswalu kuluta COVID-19.
Diaka, transmission na bilumbu 3-5 ya ntete ya maladi, to transmission yina lenda vanda na ntwala ya bidimbu –kupanzana ya virus na ntwala ya kumonana ya bidimbu – kele ntuadisi ya nene ya kupesa maladi ya grippe. Na kuswaswana, ntangu beto ke na kulonguka nde kele ti bantu yina lenda katula maladi ya COVID-19 bangunga 24-48 na ntwala ya luyantiku ya bidimbu, na ntangu yai, yo ke monana ve nde yo kele kima ya nene ya ke pusaka bantu na kupesa maladi.
Ntalu ya kubuta – ntalu ya ba infections ya zole yina me katuka na muntu mosi ya me bela – ke bakisamaka na kati ya 2 na 2,5 sambu na COVID-19, kuluta sambu na grippe. Kansi, ba estimations sambu na ba virus ya COVID-19 mpe ya grippe kele mingi ya contexte mpe ya ntangu, yina ke sala ti ba comparaison direct kele mpasi mingi.
Bana kele ba nzila ya mfunu ya kupesa ba virus ya grippe na kimvuka. Sambu na virus ya COVID-19, bansangu ya ntete ke monisa nde bana ke vandaka ve ti bupusi ya ngolo kuluta bambuta mpi nde ntalu ya bantu yina ke bela maladi na kimvuka ya bamvula 0-19 kele fioti. Ba nsangu ya nkaka ya ntete ya me katuka na bansosa ya ke tadila transmission ya banzo na Chine ke monisa nde bana ke bakaka maladi yina ke katukaka na bambuta, na kisika ya kupesa bana nzila.
Ata mutindu ya bidimbu ya maladi yai zole kele kiteso mosi, kitini ya kele ti maladi ya ngolo ke monana nde yo kele ya kuswaswana. Sambu na COVID-19, bansangu tii bubu yai ke monisa nde 80% ya ba infections kele ya pete to ya kukonda bidimbu, 15% kele ba infections ya ngolo, yo ke lombaka oxygène mpi 5% kele ba infections critiques, yo ke lombaka mupepe. Bitini yai ya maladi ya ngolo mpi ya ngolo zolaka kuvanda mingi kuluta yina bo ke monaka sambu na maladi ya grippe.
Bantu yina kele na kigonsa ya kubaka maladi ya ngolo ya grippe kele bana, bankento yina kele na divumu, minunu, bayina kele ti maladi ya ngolo yina ke manaka ve mpi bayina kele ti maladi ya ngolo. Sambu na COVID-19, kubakisa na beto ya ntangu yai kele nde mvula ya mbuta mpi mambu ya nsi ke kumisaka kigonsa ya ngolo ya kubaka maladi ya ngolo.
Lufwa ya COVID-19 ke monana mingi kuluta sambu na grippe, mingi-mingi grippe ya nsungi. Na ntangu lufwa ya kieleka ya COVID-19 ta baka mwa ntangu sambu na kubakisa mbote-mbote, bansangu ya beto me pesa tii bubu yai ke monisa nde ntalu ya lufwa ya mvimba (ntalu ya lufwa yina bo me kabula yina bo me kabula na bantu yina bo me pesa bansangu) kele na kati ya 3-4%, ntalu ya lufwa ya bantu yina ke bakaka maladi yina (ntalu ya lufwa yina bo me kabula na ntalu ya bantu yina ke bakaka maladi) ta vanda fioti. Sambu na grippe ya nsungi, lufwa ke vandaka mbala mingi na nsi ya 0,1%. Kansi, lufwa kele na kiteso ya nene yina bo ke zabaka na nzila ya kuzwa mpi ya mbote ya kusansa bantu.
Inki ba interventions médicales kele na ba virus ya COVID-19 mpe ya grippe?
Ata kele ti mitindu mingi ya kusansa yina kele ntangu yai na bametode ya kusansa bantu na Chine mpi ba vaccin kuluta 20 yina bo ke salaka sambu na COVID-19, ntangu yai kele ve ti ba vaccin to bankisi ya bo me pesa nswa sambu na COVID-19. Na kuswaswana, ba antiviral mpi ba vaccin yina kele sambu na grippe. Ata mangwele ya grippe kele ve mbote na maladi ya COVID-19, yau kele mbote mingi na kubaka mangwele konso mvula sambu na kubuyisa maladi ya grippe.